Zabawy edukacyjne dla dzieci: w co się bawić?
Krótka odpowiedź
Pierwsze zabawy edukacyjne, jak proste puzzle czy memory, można proponować około 3. roku życia, a gry z pisaniem, takie jak sałatka słowna, sprawdzają się u uczniów, którzy już sprawnie piszą. Przedszkole z Krosna podkreśla, że regularne 20-30 minut dziennie daje lepszy efekt niż rzadkie, długie sesje. Wystarczą kartka, długopis i domowe przedmioty.
Dziecko uczy się najchętniej wtedy, gdy ma poczucie, że po prostu gra. Rywalizacja o punkty, zagadka do rozwiązania albo tajemnica w pudełku sprawiają, że nowe słowa, kształty i reguły same zostają w głowie.
Wybraliśmy zabawy, które nie wymagają ekranu ani kupowania zestawów: ćwiczenia słowne z poradni psychologiczno-pedagogicznej, gry proponowane nauczycielom przez ośrodek doskonalenia i proste gry przedszkolne. Dla każdej podajemy wiek, liczbę graczy i potrzebne rzeczy.
Zabawy prowadzone przez nauczyciela według planu zajęć opisujemy osobno w dziale zabawy dydaktyczne, a łamigłówki w dziale zabawy logiczne.
Spis treści
10 pomysłów na zabawy edukacyjne dla dzieci
Mój przedmiot na literę
Ktoś wybiera w myślach przedmiot w sali i ogłasza: mój przedmiot zaczyna się na literę K. Reszta zgaduje, rozglądając się dookoła. Jeśli przez trzy minuty nikt nie trafi, zgadujący dostają drugą literę słowa, a po odgadnięciu kolej przechodzi na następną osobę.
- Wiek
- uczniowie
- Liczba dzieci
- od 3
- Rekwizyty
- brak
Kto zna więcej nazwisk?
Jeden gracz podaje literę, a wszyscy przez 2-3 minuty wypisują nazwiska znanych osób, które się na nią zaczynają. Potem ktoś odczytuje swoją listę, a każdy, kto ma to samo nazwisko, skreśla je u siebie. Wygrywa ten, komu zostanie najwięcej niepowtórzonych nazwisk.
- Wiek
- starsi uczniowie
- Liczba dzieci
- od 2
- Rekwizyty
- kartki, długopisy
Puzzle na miarę wieku
Maluch zaczyna od kilku dużych elementów, a z czasem dostaje coraz więcej i coraz mniejszych. Dziecko rozpoznaje kształty, łączy części w całość i ćwiczy koncentrację. Dobrze ułożony obrazek można potem opowiedzieć: kto na nim jest i co robi.
- Wiek
- od ok. 3 lat
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- układanka
Sałatka słowna
Jedna osoba zaznacza flamastrem w gazecie sześć dowolnych wyrazów. Pozostali mają trzy minuty, żeby ułożyć z nich historię i zapisać ją na kartce. Potem wszyscy czytają swoje teksty, a autor najweselszej opowieści wybiera kolejne sześć słów.
- Wiek
- uczniowie
- Liczba dzieci
- od 3
- Rekwizyty
- gazeta, flamaster, kartki, długopisy
Tajemnicze pudełko
Do pudełka wkładasz kilka przedmiotów o różnych kształtach i fakturach. Dziecko z zasłoniętymi oczami bierze je po kolei do ręki i zgaduje, co trzyma. Zanim poda nazwę, niech opisze, czy rzecz jest miękka, szorstka, ciężka.
- Wiek
- od 3 lat
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- pudełko, opaska na oczy, piłeczka, klocek, szyszka, kawałek materiału
Klamerkowe koło
Na tekturowym kole rysujecie figury albo symbole, a takie same, tak samo pokolorowane, naklejacie na klamerki. Dziecko losuje klamerkę z pojemnika, szuka pasującego pola i przypina ją tam, otwierając klamerkę palcami, a nie wciskając na papier. Ćwiczy dopasowywanie i sprawność dłoni.
- Wiek
- 3-6 lat
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- tekturowe koło z symbolami, klamerki do bielizny, kredki, klej
Zdanie tasiemiec
Zaczynacie od dwóch karteczek: kot śpi. Kolejno dokładacie wyrazy w odpowiednie miejsca tak, żeby cały czas powstawało poprawne zdanie: mały szary kot śpi na kanapie w pokoju. Przy okazji łatwo wyjaśnić, czym jest podmiot i orzeczenie.
- Wiek
- od 7 lat
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- karteczki, długopis
Ortograficzna opowieść
Każdy losuje dwa wyrazy z pułapką ortograficzną, na przykład z ó niewymiennym albo rz po spółgłosce. Po kolei dokładacie zdania do wspólnego opowiadania, wplatając swoje słowa. Zapisana na koniec historia staje się ściągą z pisowni, którą dzieci same wymyśliły.
- Wiek
- uczniowie szkoły podstawowej
- Liczba dzieci
- od 4
- Rekwizyty
- karteczki z trudnymi wyrazami
Mapa skojarzeń na arkuszu
Na środku wielkiego arkusza zapisujecie jedno hasło, a uczestnicy siedzą dookoła i dopisują skojarzenia do wszystkich słów, które się pojawią. Co kilka minut obracacie arkusz, żeby każdy dostał inną część. Powstaje mapa, na której widać, jak wiele wiecie o temacie.
- Wiek
- od 7 lat
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- duży arkusz papieru, flamaster dla każdego
Skojarzenia od-do
Losujecie dwa odległe pojęcia i trzeba przejść od jednego do drugiego łańcuchem skojarzeń. W jednej wersji łańcuch ma być jak najdłuższy, w innej każdy szuka kilku różnych dróg, a w trzeciej wykreślacie zbędne ogniwa, aż zostanie najkrótsza trasa.
- Wiek
- starsi uczniowie
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- kartka, długopis
Jak zrobić i poprowadzić grę memory
-
Przygotuj karty
Grę możesz wydrukować i pokolorować albo narysować samodzielnie na kartonie. Każdy obrazek musi mieć swoją parę, a kwadraty wycinacie równo, żeby nie dało się ich rozpoznać od spodu.
-
Rozłóż planszę
Potasuj karty i ułóż je obrazkami do dołu w równych rzędach. Z trzylatkiem zacznij od kilku par, starszym dokładaj kolejne.
-
Wyjaśnij zasady
Gracz odsłania dwie karty. Jeśli są takie same, zdejmuje je ze stołu, a jeśli różne, po około dwóch sekundach odwraca je z powrotem.
-
Nazywaj obrazki
Przy każdej znalezionej parze dziecko mówi głośno, co jest na obrazku. Dzięki temu gra ćwiczy nie tylko pamięć, ale i słownictwo.
-
Graj na odsłony
Celem jest zdjęcie wszystkich kart przy jak najmniejszej liczbie odsłon. Starsze dzieci mogą liczyć swoje ruchy i próbować pobić własny rekord.
-
Zmieniaj zestawy
Gdy jeden komplet obrazków jest już dobrze znany, przygotujcie nowy, na przykład ze zwierzętami, pojazdami albo literami.
Jakie zabawy edukacyjne w jakim wieku
| Wiek | Co się sprawdza | Na co uważać |
|---|---|---|
| 3-4 lata | Puzzle z kilku elementów, memory z trzema-czterema parami, tajemnicze pudełko | Do pudełka wkładaj tylko rzeczy, które znasz i które nie są groźne dla malucha |
| 5-6 lat | Klamerkowe koło, memory z większą liczbą par, mój przedmiot na literę z pomocą dorosłego | Gra ma pasować do możliwości dziecka, bo zbyt trudna szybko zniechęca |
| 7-9 lat | Mój przedmiot na literę, zdanie tasiemiec, mapa skojarzeń, sałatka słowna | Pilnuj kolejności, żeby sprawniejsze językowo dziecko nie zagarniało całej zabawy |
| 10 lat i więcej | Ortograficzna opowieść, skojarzenia od-do, kto zna więcej nazwisk | Przy rywalizacji na punkty dbaj o rewanż i o to, by przegrana nie ośmieszała |
Co dają dziecku zabawy edukacyjne
Warszawska poradnia psychologiczno-pedagogiczna zwraca uwagę, że proste ćwiczenia słowne rozgrzewają umysł przed pisaniem wypracowania, ułatwiają swobodne wypowiadanie się i uatrakcyjniają naukę języków obcych. Wspólne układanie opowiadania z trudnymi wyrazami poradnia poleca wprost do utrwalania zasad pisowni, a budowanie zdania tasiemca do tłumaczenia, czym jest zdanie i z jakich części się składa.
Terapeutyczne przedszkole Guziczek z Krosna opisuje, że puzzle uczą rozpoznawania kształtów, łączenia elementów w całość i koncentracji. Materiały Mazowieckiego Samorządowego Centrum Doskonalenia Nauczycieli dodają, że gry ćwiczą pamięć, kojarzenie faktów, wnioskowanie i mowę, a dzieciom nieśmiałym pomagają się otworzyć. Gry z zasadami uczą też czekania na swoją kolej, a to umiejętność, która przydaje się w każdej szkolnej ławce.
Częste błędy przy zabawach edukacyjnych
- Zabawa przestaje uczyć, gdy zamienia się w odpytywanie. Nie poprawiaj każdego słowa w trakcie gry, zostaw omówienie na koniec rundy.
- Dopasuj trudność do wieku: dla trzylatka mniej elementów układanki, dla starszaka więcej. Zbyt trudna gra kończy się frustracją, zbyt łatwa nudą.
- W grach grupowych ustal kolejność ruchów z góry. Poradnia z Warszawy radzi tak robić, żeby jedno dziecko, bardziej sprawne językowo, nie zdominowało pracy.
- Stawiaj na regularność zamiast maratonów. Krótka gra codziennie daje więcej niż godzina raz w tygodniu.
- W memory nie przyspieszaj odwracania kart. Dziecko potrzebuje chwili, żeby zapamiętać, gdzie co leży.
Najczęstsze pytania
Ile czasu dziennie poświęcać na zabawy edukacyjne?
Przedszkole Guziczek wskazuje, że już 20-30 minut dziennie dobrze zaplanowanej zabawy daje bardzo dobry efekt. Ważniejsza od długości jest regularność i uważność dorosłego.
Od kiedy dawać dziecku puzzle i gry logiczne?
Pierwsze proste puzzle można proponować około 3. roku życia. Potem stopniowo zwiększaj liczbę elementów, a w wieku przedszkolnym wprowadzaj gry z zasadami, w których trzeba czekać na swoją kolej.
Jakie zabawy edukacyjne sprawdzą się w podróży?
Poradnia z Warszawy poleca ćwiczenia słowne do samochodu i na wczasy, bo nie wymagają niczego poza głową. Dobrze działa też zgadywanie przedmiotu na literę, tyle że w wersji samochodowej wybiera się coś, co widać za oknem.
Jaka gra słowna sprawdzi się u starszych dzieci?
Słowa-klucze: każdy zapisuje dwa rzeczowniki, czasownik, przymiotnik i sposób opowiadania, na przykład jak kryminał albo zabawnie. Wylosowany narrator układa historię, w której każde słowo musi paść co najmniej dwa razy, a na koniec grupa wybiera najlepszego opowiadacza.
Czym różnią się zabawy edukacyjne od dydaktycznych?
Edukacyjne to szeroka grupa gier, w które rodzina gra dla przyjemności, a wiedza przychodzi przy okazji. Dydaktyczne nauczyciel planuje pod konkretny cel zajęć, na przykład wprowadzenie lub utrwalenie nowego materiału.
Inne rodzaje zabaw dla dzieci
Sprawdź też
Obóz według wieku dziecka