Zabawy dydaktyczne dla dzieci: w co się bawić?
Krótka odpowiedź
Zabawy dydaktyczne są przeznaczone głównie dla przedszkolaków w wieku 3-6 lat: z 3-latkami ćwiczy się w nich kolory i wielkości, a z 6-latkami sylaby i liczenie. To zabawy zaplanowane przez dorosłego, w których dziecko rozwiązuje konkretne zadanie. Najlepiej prowadzić je w małych grupach po 2-4 osoby.
Zabawa dydaktyczna różni się od swobodnej tym, że ma cel ustalony przez nauczyciela lub rodzica: rozpoznać kolor, porównać wielkość, zapamiętać przedmioty, ułożyć wyraz. Dla dziecka pozostaje jednak zabawą, bo są w niej los, rywalizacja i trochę tajemnicy.
Zebraliśmy dziesięć zabaw opisanych przez nauczycielki wychowania przedszkolnego, podzielonych według tego, co ćwiczą: spostrzeganie, pamięć, uwagę, liczenie i pierwsze czytanie. Przy każdej podajemy wiek, liczbę uczestników i pomoce.
Swobodniejsze gry dla całej rodziny opisujemy w dziale zabawy edukacyjne.
Spis treści
10 pomysłów na zabawy dydaktyczne dla dzieci
Co schowałam?
W pojemnikach z kaszą, ryżem albo fasolą chowasz kilka przedmiotów. Dzieci zanurzają dłonie, wyszukują skarby, wyciągają je, a potem nazywają i opisują. Zabawa bogaci słownictwo i ćwiczy sprawność rąk.
- Wiek
- 4 lata
- Liczba dzieci
- 2-4
- Rekwizyty
- pojemniki z kaszą, ryżem lub fasolą, drobne przedmioty
Pudełko z przegródkami
Dziecko dostaje pudełko z przegródkami różnej wielkości i zestaw zabawek. Wkłada je w rzędy tak, by każda trafiła do przegródki o pasującym rozmiarze. To pierwsze próby oceniania wielkości i klasyfikowania.
- Wiek
- 3-4 lata
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- tekturowe pudełko z przegródkami, klocki, kręgle, piłeczki
Drabina sylabowa
Gracze rzucają kostką zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Dziecko bierze sylabę ze szczebelka o numerze, który wskazała kostka, odczytuje ją i tworzy z nią wyraz. Za każdy poprawny wyraz zdobywa punkt.
- Wiek
- 6 lat
- Liczba dzieci
- 2-3
- Rekwizyty
- kostka do gry, rysunek drabiny z ponumerowanymi szczeblami, zestawy sylab
Pomóż Kopciuszkowi
Opowiadasz baśń o Kopciuszku, który musiał przebrać ziarna, a dzieci pomagają bohaterce. Sortują ziarenka do dwóch pojemników, oddzielając na przykład groch od fasoli. Trudność dopasuj do możliwości dziecka, zaczynając od dwóch wyraźnie różnych rodzajów.
- Wiek
- przedszkolaki
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- woreczki z grochem, fasolą i ziarnami kawy, dwa pojemniki
Kto ma taką szarfę?
Nauczyciel rozdaje szarfy w dwóch kolorach, po równo dla każdej grupy. Dzieci swobodnie poruszają się po sali, a na hasło dobierają się w pary według koloru szarfy. Kolejne rundy można utrudniać, dodając nowe barwy.
- Wiek
- przedszkolaki
- Liczba dzieci
- grupa
- Rekwizyty
- szarfy w dwóch kolorach
Tętno
Dziecko szuka palcami tętna na nadgarstku albo szyi i przez określony czas liczy uderzenia serca, najpierw swoje, potem kolegi. Można porównać wynik przed zabawą ruchową i po niej. To zabawa na wyczuwanie dotykiem i liczenie w jednym.
- Wiek
- starsze przedszkolaki
- Liczba dzieci
- pary
- Rekwizyty
- stoper
Kto znajdzie więcej szczegółów?
Ustalacie teren poszukiwań: widok z okna, ilustrację w książce albo pokój. Przez 2 minuty każde dziecko wskazuje jak najwięcej szczegółów, a wygrywa to, które znajdzie ich najwięcej. Zabawa ćwiczy uwagę dowolną, czyli skupienie na zadaniu.
- Wiek
- przedszkolaki
- Liczba dzieci
- od 2
- Rekwizyty
- budzik lub stoper, ilustracja
- Czas
- 2 minuty
Wycieczka do lasu
Nauczyciel opowiada o wyprawie do lasu i kolejnych przeszkodach: wysokiej trawie, strumyku, kładce, spotkaniu z niedźwiedziem. Dzieci pokazują, jak je pokonać, i pomagają sobie nawzajem. Zabawa pobudza wyobraźnię i uczy przewidywania, co może się wydarzyć.
- Wiek
- przedszkolaki
- Liczba dzieci
- grupa
- Rekwizyty
- brak
Obserwatorzy
Nauczyciel wskazuje po kolei przedmioty w różnych miejscach sali, a dzieci uważnie patrzą. Potem wybrane dziecko wymienia wskazane rzeczy w tej samej kolejności. Liczbę przedmiotów dopasuj do możliwości grupy.
- Wiek
- przedszkolaki
- Liczba dzieci
- grupa
- Rekwizyty
- wskaźnik (opcjonalnie)
Znawca smaków i zapachów
Najpierw poznajecie razem zestawy smaków i zapachów. Potem jedna grupa podaje próbki, a druga z zasłoniętymi oczami rozpoznaje je i określa ich cechy: słodkie, kwaśne, ostre, kwiatowe. Po rundzie grupy zamieniają się rolami.
- Wiek
- przedszkolaki
- Liczba dzieci
- dwie grupy
- Rekwizyty
- owoce, soki, chleb, przyprawy, kwiaty, warzywa, opaska na oczy
Jak poprowadzić zabawę dydaktyczną „Kolorowe wieże”
-
Ustal cel
Zabawa jest dla czwórki 3-latków i ma dwa cele: rozpoznawanie kolorów oraz doskonalenie sprawności manualnej. Warto je znać, zanim zaczniesz, bo od nich zależą pytania w trakcie.
-
Przygotuj pomoce
Potrzebne są woreczki z materiału, karty w czterech kolorach i klocki w tych samych barwach: żółtej, zielonej, czerwonej i niebieskiej.
-
Wyjaśnij i pokaż
Wylosuj kartę, nazwij głośno kolor, wybierz klocek w tej barwie i połóż go na stole. Dzieci widzą cały ruch, zanim same spróbują.
-
Runda próbna
Każde dziecko raz losuje kartę przy twojej pomocy. Chwal za poprawną nazwę koloru, a przy pomyłce pokaż kartę obok klocka i zapytaj, czy są takie same.
-
Budowanie wież
Dzieci losują kolejno karty, nazywają kolory, wybierają klocki i ustawiają je jeden na drugim, aż każda wieża urośnie.
-
Porównanie wież
Porównajcie wieże: która jest najwyższa, ile ma czerwonych klocków, który kolor wypadał najczęściej. To dobry pretekst do pierwszego liczenia.
Jakie zabawy dydaktyczne w jakim wieku
| Wiek | Co się sprawdza | Na co uważać |
|---|---|---|
| 3 lata | Kolorowe wieże, pudełko z przegródkami, dobieranie w pary według koloru szarfy | Najwyżej 4 uczestników i jedno proste zadanie w rundzie |
| 4 lata | Co schowałam?, pomóż Kopciuszkowi, wycieczka do lasu | Ziarna i drobne przedmioty tylko przy stole i pod okiem dorosłego |
| 5-6 lat | Drabina sylabowa, tętno, obserwatorzy, szukanie szczegółów na czas | Rywalizacja na punkty ma motywować, a nie zawstydzać dzieci, które liczą czy czytają wolniej |
| 7 lat i więcej | Gry dydaktyczne z regułami: loteryjki, domino, rebusy, krzyżówki, warcaby | Starsze dziecko może samo przygotować zadania dla młodszego rodzeństwa |
Co dają dziecku zabawy dydaktyczne
Podstawa programowa wychowania przedszkolnego opisuje pobyt w przedszkolu jako czas wypełniony zabawą, która pod okiem specjalistów tworzy pole doświadczeń rozwojowych budujących dojrzałość szkolną. Zabawy dydaktyczne są jednym z najważniejszych narzędzi tej pracy, bo w każdej z nich dziecko rozwiązuje zadanie przygotowane przez dorosłego.
Nauczycielki opisujące zabawy z tej strony wymieniają ich konkretne cele: kształcenie spostrzegania barw i kształtów, rozpoznawanie dźwięków i smaków, rozwijanie uwagi dowolnej, pamięci wzrokowej i sekwencyjnej, bogacenie słownictwa oraz doskonalenie liczenia. Przedszkole w Sosnowcu dodaje, że zabawy z regułami uczą samodyscypliny i uczciwej rywalizacji, co ułatwia dziecku wejście w społeczność szkolną.
Częste błędy przy zabawach dydaktycznych
- Nie zamieniaj każdej zabawy w lekcję. Przedszkole w Sosnowcu przypomina, że dziecku nie powinno się odbierać inicjatywy w zabawie swobodnej, nawet w imię celu dydaktycznego.
- Dopasuj trudność do grupy: liczbę przedmiotów do zapamiętania, liczbę kolorów czy długość sylab zwiększaj stopniowo.
- Pracuj w małych grupach. Opisane zabawy przewidują zwykle od 2 do 4 uczestników, co pozwala każdemu dziecku często działać.
- Przy zabawach z ziarnami i drobnymi przedmiotami siedźcie przy stole, a po zabawie policz, czy wszystko wróciło do pojemnika.
- Przy rozpoznawaniu smaków zapytaj wcześniej rodziców, czego dziecko nie może jeść, i podawaj tylko produkty, które znasz.
Najczęstsze pytania
Czym jest zabawa dydaktyczna?
To zabawa opracowana przez dorosłego według określonego wzoru, w której dziecko ma rozwiązać zadanie. Inicjuje ją nauczyciel lub rodzic, a dziecko otrzymuje jasne reguły i cel.
Czy gry planszowe to też zabawy dydaktyczne?
Tak. Do zabaw dydaktycznych zalicza się między innymi loteryjki, układanki, rebusy, krzyżówki oraz gry stolikowe, takie jak chińczyk, domino czy warcaby.
Czym różnią się zabawy dydaktyczne od edukacyjnych?
Dydaktyczne zawsze mają cel wyznaczony przez dorosłego i zaplanowany przebieg. Zabawy edukacyjne to szersza grupa gier, w których nauka często dzieje się mimochodem, podczas rodzinnej rozrywki.
Jak połączyć zabawę dydaktyczną z ruchem?
Wybieraj zabawy ruchowe z regułami i celem, na przykład dobieranie się w pary według koloru szarfy albo zabawę Kwiatki, w której dzieci ilustrują gestami opowieść o deszczu, słońcu i rozchylających się płatkach.
Jak zrobić książeczkę do zabaw dydaktycznych z 3-latkiem?
Zbierzcie obrazki na temat, który dziecko lubi, i wklejcie je do zeszytu. Na każdą ilustrację przyklej pasek papieru, który można stopniowo odsłaniać, a maluch zgaduje, co się pod nim kryje.
Inne rodzaje zabaw dla dzieci
Sprawdź też
Obóz według wieku dziecka