Zabawy matematyczne dla dzieci: w co się bawić?
Krótka odpowiedź
Matematyczne zabawy zaczyna się już z 3-latkiem od liczenia palców, rozdawania po równo i układania rytmów z klocków. Pięciolatek liczy kamyki w pudełku i robi zakupy w sklepie za fasolki, a uczeń klas 1-3 gra w karty, domino i kości, dodając i odejmując w pamięci. Wszystko opiera się na konkretnych przedmiotach, a nie na kartach pracy.
Dziecko liczy schody, porównuje, kto ma więcej cukierków, i sprawdza, czy każdy dostał tyle samo. Matematyka jest wokół niego na co dzień, a dobra zabawa pozwala mu tę codzienność uporządkować i nazwać.
Pomysły poniżej pochodzą z przedszkolnych materiałów opartych na koncepcji „Dziecięcej matematyki” prof. Edyty Gruszczyk-Kolczyńskiej oraz z zestawu gier rachunkowych z kartami, kostkami i dominem dla dzieci w wieku szkolnym.
Znajdziesz tu też instrukcję zabawy w sklep, tabelę pokazującą, co pasuje do kolejnych roczników, fragmenty nowej podstawy programowej o uczeniu matematyki oraz kilka zasad, które pomagają nie zniechęcić dziecka do liczb.
Spis treści
10 pomysłów na zabawy matematyczne dla dzieci
Rytmy z klocków
Dorosły układa początek szeregu według rytmu, na przykład koło, patyk, koło, patyk, a dziecko odkrywa regułę i dokłada kolejne elementy. Potem ten sam rytm można wystukać, zaśpiewać albo pokazać ruchem. Starsze dzieci robią odwrotnie: słuchają wyklaskanego rytmu i układają go z klocków.
- Wiek
- 4-6 lat
- Rekwizyty
- klocki, kółka, patyczki
Ile zostało w pudełku?
Dorosły pokazuje puste pudełko, wkłada do niego sporo kamyków, a potem wyjmuje kilka i pokazuje je dziecku. Zamyka pudełko i pyta, ile kamyków zostało w środku. Dziecko liczy na palcach, a na koniec sprawdza wynik, otwierając pudełko.
- Wiek
- 5 lat
- Rekwizyty
- pudełko z pokrywką, kamyki
Mierzenie krokami i stopami
Dziecko mierzy krokami długość płotu albo ścieżki i ogłasza wynik: „płot ma sześć kroków”. Skakankę albo narysowaną kredą linię mierzy stopa za stopą. Zimą to samo można zrobić, chodząc po świeżym śniegu.
- Wiek
- 5 lat
- Rekwizyty
- kreda, skakanka
- Miejsce
- podwórko, park
Przyjęcie dla lalek
Lalki siadają rzędem, a dziecko przygotowuje dla każdej spodeczek i ciastko. Potem sprawdza, czy wszystkiego jest tyle samo, układając rzeczy w pary. Ta sama zasada działa przy nakrywaniu prawdziwego stołu: dla każdego kubek i talerz.
- Wiek
- 4 lata
- Rekwizyty
- lalki lub misie, spodeczki, ciastka
Szachownica z wynikami
Dzieci poruszają się cwałem wokół wielkiej szachownicy z liczbami. Gdy muzyka milknie, prowadzący pokazuje działanie, a uczestnicy jak najszybciej wskakują na pole z właściwym wynikiem. W innym wariancie jedno dziecko przeskakuje przez dwa pola, a reszta liczy, ile to razem.
- Wiek
- klasy 1-3
- Liczba dzieci
- grupa
- Rekwizyty
- duża plansza z polami i liczbami, muzyka
Wojna na karty z działaniami
Każdy z dwóch graczy dostaje tyle samo kart. Obaj jednocześnie odkrywają po dwie i liczą ich sumę albo różnicę. Kto ma większy wynik, zabiera karty.
- Wiek
- klasy 1-3
- Liczba dzieci
- 2
- Rekwizyty
- talia kart
Polowanie na dziesiątkę
Karty od 1 do 9 leżą w szeregu koszulkami do góry. Gracz odkrywa dwie i jeśli dają razem 10, zabiera je, a jeśli nie, zostawia odkryte. Kolejni gracze szukają dziesiątek wśród wszystkich odkrytych kart, a na koniec wygrywa ten, kto zebrał ich najwięcej.
- Wiek
- klasy 1-3
- Liczba dzieci
- od 2
- Rekwizyty
- karty od 1 do 9
Domino karciane
Karty rozdaje się wszystkim graczom, a pierwszy kładzie na stole piątkę. Kolejni dokładają kartę o jeden mniejszą albo większą w tym samym kolorze albo zaczynają nowy szereg od piątki. Kto nie ma pasującej karty, traci ruch, a wygrywa ten, kto pierwszy pozbędzie się wszystkich.
- Wiek
- klasy 1-3
- Liczba dzieci
- od 2
- Rekwizyty
- talia kart
Polowanie na tygryska
Jedno dziecko zapisuje po cichu liczbę, pod którą na centymetrze krawieckim ukrył się tygrysek. Pozostali pytają, na przykład „czy to 20?”, a ono odpowiada „za mało” albo „za dużo”, i w tym miejscu przypina się klamerkę. Obszar poszukiwań się zawęża, aż ktoś trafi, a ukrywający krzyknie: „Tu jest tygrys!”.
- Wiek
- klasy 1-3
- Liczba dzieci
- od 2
- Rekwizyty
- centymetr krawiecki, klamerki, kartka
Geometryczna tarcza
Na planszy narysowane są figury z przypisanymi punktami, na przykład koło za 1, trójkąt za 2, prostokąt za 3. Dzieci po kolei rzucają woreczkiem, celując w najlepiej punktowane pola. Po trzech rzutach każdy sumuje swoje punkty.
- Wiek
- klasy 1-3
- Liczba dzieci
- grupa w szeregu
- Rekwizyty
- plansza z figurami, woreczek
Jak poprowadzić zabawę w sklep
-
Urządźcie sklep
Na stole ułóżcie towar: ciastka, klocki, owoce albo zabawki. Każdy produkt dostaje karteczkę z ceną narysowaną kropkami, żeby odczytał ją nawet przedszkolak.
-
Ustalcie ceny
Zacznijcie od najprostszej reguły, na przykład za jedno ciastko płaci się jeden pieniążek. Gdy dziecko ją opanuje, wprowadźcie droższe towary.
-
Rozdaj pieniądze
Pieniążkami mogą być ziarna fasoli, guziki albo kółka z papieru. Każdy kupujący dostaje tyle samo i przelicza swoje fundusze.
-
Zakupy
Dzieci na zmianę są sprzedawcą i klientem: wybierają towar, liczą pieniążki i wymieniają je na zakupy. Sprzedawca sprawdza, czy zapłata się zgadza.
-
Rachunek na koniec
Na koniec każdy mówi, co kupił i ile pieniążków mu zostało. Starsze dzieci mogą zaplanować zakupy przed wejściem do sklepu, tak żeby wystarczyło na wszystko.
Zabawy matematyczne a wiek dziecka
| Wiek | Co się sprawdza | Na co uważać |
|---|---|---|
| 3 lata | Liczenie palców z dotykaniem policzka, rozdawanie każdemu po jednej kredce, szukanie takich samych i innych klocków | Podpowiadaj liczebniki, dziecko dopiero słucha ich melodii i nie musi liczyć bezbłędnie |
| 4 lata | Rytmy z przedmiotów i dźwięków, wymiana jeden do jednego, na przykład kasztan za herbatnik, ustawianie lalek od najmniejszej | Liczymy tylko to, co da się dotknąć i przesunąć, bez zapisywania cyfr |
| 5-6 lat | Rzut dwiema kostkami z zaklejonymi szóstkami, sklep, mierzenie krokami, rysowanie w wyznaczonym rogu kartki | Zaklejona ścianka oznacza zero, co warto wyraźnie wyjaśnić przed grą |
| 7-9 lat | Karty, domino i kości do dodawania i odejmowania, polowanie na tygryska, planowanie zakupów i kosztów wycieczki | Błąd ucznia to powód do rozmowy o sposobie myślenia, a nie do karania |
Co zabawy matematyczne dają dziecku
Nowa podstawa programowa zauważa, że w wieku przedszkolnym dzieci odkrywają, iż otaczające je obiekty są policzalne, klasyfikowalne i mierzalne. Uczą się przez doświadczanie i operowanie konkretnymi przedmiotami, dzięki czemu poznają reguły, budują pojęcia matematyczne, szacują, liczą, odmierzają i porównują, a z czasem także dodają i odejmują.
Dla klas 1-3 dokument zaleca łączenie edukacji matematycznej z grami, zabawami i zadaniami finansowymi, takimi jak zabawa w sklep, planowanie zakupów czy kosztów wycieczki, a także z budowaniem z klocków. Takie działania według autorów podstawy nie tylko rozwijają kompetencje matematyczne, ale też wzmacniają motywację do uczenia się matematyki i stosowania jej w codziennym życiu.
Bezpieczeństwo i częste błędy
- Fasola, guziki i kamyki to świetne liczmany, ale nie dla dzieci, które wkładają jeszcze drobiazgi do buzi. Młodszym dawaj większe klocki i kasztany pod okiem dorosłego.
- Nie wymagaj od razu zapisu. Nauczyciel w klasach 1-3 może podawać zadania ustnie, a uczniowie rozmawiają o rozwiązaniu bez zapisywania go.
- Pola szachownicy do skakania przyklej taśmą do podłogi, bo luźne kartki łatwo się ślizgają.
- W grach z wygraną dbaj o krótkie rundy i częste zmiany par, żeby jedno dziecko nie przegrywało w kółko.
- Nie zastępuj zabawy kartami pracy. Pomoce drukowane mają być tylko uzupełnieniem działań na konkretach.
Najczęstsze pytania
Czy dziecko może liczyć na palcach?
Tak. Podstawa programowa oczekuje, że przedszkolak dodaje i odejmuje, pomagając sobie liczeniem na palcach lub na zbiorach zastępczych, a w klasach 1-3 uczniowie mają mieć stałą możliwość korzystania z liczmanów, klocków, patyczków i palców.
Jak ćwiczyć szacowanie w domu?
Poproś dziecko, żeby najpierw popatrzyło i oszacowało, a potem sprawdziło: ile łyżek i widelców jest w szufladzie, ile książek na półce, ile liści na doniczkowym kwiatku albo ile kartek ma gazeta.
Jakie gry z kostką dla początkujących?
Najprostsza polega na rzucie jedną kostką i odpowiedzi, ile brakuje do 10, a trudniejsza wersja z dwiema kostkami każe dopełnić wynik do 20. Starsi mogą rzucać kostką tyle razy, żeby zejść od 100 aż do 0.
Czy matematyka w przedszkolu to karty pracy?
Nie powinna. Podstawa programowa podkreśla, że dzieci najlepiej uczą się przez działanie z użyciem zmysłów, gdy mogą dotykać, manipulować, porównywać i przekształcać, a pomoce drukowane jedynie utrwalają zdobytą wiedzę.
Czym różnią się zabawy matematyczne od logicznych?
Matematyczne ćwiczą liczenie, mierzenie, porównywanie i działania na liczbach. Łamigłówki, zagadki i zadania na wnioskowanie, w których liczby nie są konieczne, opisujemy w zabawach logicznych.
Inne rodzaje zabaw dla dzieci
Sprawdź też
Obóz według wieku dziecka