Zabawy psychologiczne dla dzieci: w co się bawić?
Krótka odpowiedź
Zabawy psychologiczne, czyli zabawy wspierające rozwój emocjonalny i społeczny, można prowadzić już z 3-latkiem, zaczynając od nazywania 5 emocji: radości, smutku, złości, strachu i zdziwienia. Służą do tego obrazki, lusterko, pacynka i rozmowa. Takie zabawy wspierają dziecko, ale nie zastępują pomocy psychologa ani psychoterapeuty.
Dziecko, które potrafi powiedzieć „jestem zły”, zamiast rzucić klockiem, ma w ręku potężne narzędzie. Umiejętność rozpoznawania i nazywania uczuć nie pojawia się jednak sama, trzeba ją ćwiczyć, a najłatwiej robić to w zabawie.
Poniżej znajdziesz propozycje opracowane przez psycholożkę przedszkolną oraz zabawy stosowane w grupach przedszkolnych do regulowania emocji. Są wśród nich zadania na rozpoznawanie min, patrzenie z perspektywy drugiej osoby, troskę o kogoś mniejszego i spokojny dotyk.
Dalej jest instrukcja krok po kroku, podpowiedzi według wieku, wyjaśnienie, czego w tej dziedzinie oczekuje od przedszkoli podstawa programowa, oraz informacja, gdzie szukać wsparcia, gdy zabawa to za mało.
Spis treści
10 pomysłów na zabawy psychologiczne dla dzieci
Kolorowe kubeczki z emocjami
Przed dzieckiem stoi 5 podpisanych kubeczków: żółty to radość, niebieski smutek, czerwony złość, zielony strach, a pomarańczowy zdziwienie. Dziecko ogląda obrazki lub zdjęcia z gazet i wrzuca każdy do kubeczka z pasującą emocją. Przy okazji ćwiczy kategoryzowanie.
- Wiek
- przedszkole
- Rekwizyty
- 5 kolorowych kubeczków, obrazki z emocjami
Memory z emocjami
Karty z minami leżą obrazkiem do dołu. Dziecko odkrywa po dwie i szuka pary, a gdy ją znajdzie, nazywa emocję i odkłada karty na bok. Niepasujące karty zakrywa się w tym samym miejscu, co wspiera koncentrację i pamięć wzrokową.
- Wiek
- przedszkole
- Rekwizyty
- karty z emocjami, każda w 2 kopiach
Na co patrzę?
Dorosły obraca głowę i kieruje wzrok na wybrany przedmiot w pokoju, a dziecko zgaduje, na co patrzy. Potem zamieniacie się rolami. Zabawa uczy stawiania się w sytuacji drugiej osoby i zasady „raz ty, raz ja”.
- Wiek
- przedszkole
- Liczba dzieci
- od 1 z dorosłym
- Rekwizyty
- brak
Emocjonalny twister
Na dużym bristolu są narysowane buzie z różnymi emocjami w różnych kolorach. Osoba losująca kręci butelką na jednej kartce, żeby wskazać rękę albo nogę, a na drugiej, żeby wylosować emocję, na którą gracz ją stawia. Zabawa łączy rozpoznawanie emocji z koordynacją i czekaniem na swoją kolej.
- Wiek
- starsze przedszkolaki
- Liczba dzieci
- od 2 graczy i osoba losująca
- Rekwizyty
- bristol z buziami, 2 kartki do losowania, butelka
Lizaki z emotikonami
Dorosły pokazuje lizaki z buźkami wyrażającymi złość, smutek, radość, strach, zdziwienie i zadowolenie. Dzieci nazywają emocję, naśladują minę przed lusterkiem i zastanawiają się, kiedy same tak się czują. Zamiast rysunków można przykleić zdjęcia albo wycinki z gazet.
- Wiek
- przedszkole
- Rekwizyty
- buźki na patyczkach do szaszłyków, lusterka
Dziecko lustro
Jedno dziecko z pary pokazuje miną i całym ciałem wybraną emocję, bez słowa. Drugie rozpoznaje ją i odbija jak lustro albo przedstawia tę samą emocję po swojemu. Potem następuje zamiana.
- Wiek
- przedszkole
- Liczba dzieci
- pary
- Rekwizyty
- brak
Wspólna bajka o uczuciach
Dorosły z pacynką zaczyna opowiadać historię, a kolejne dzieci dokańczają zdania, których początek zawiera nazwę emocji, na przykład „Miś był smutny, bo…”. Z odpowiedzi powstaje wspólna bajka. Łatwo przy tym usłyszeć, co dzieci kojarzą z danym uczuciem.
- Wiek
- przedszkole
- Liczba dzieci
- grupa w kole
- Rekwizyty
- pacynka lub miś
Opieka nad stworkiem
Każde dziecko dostaje delikatny przedmiot, na przykład pompon albo małą maskotkę, i opiekuje się nim jak małym stworkiem. Przemawia do niego łagodnie, uspokaja, głaszcze, przytula do policzka i kołysze. Na koniec wszyscy układają stworki do snu przy cichej melodii.
- Wiek
- przedszkole
- Rekwizyty
- kamyczki, pompony, małe maskotki, pudełko, spokojna muzyka
W kuchni, czyli masażyk
Dzieci siedzą w kole bokiem do środka, tak że każde ma przed sobą plecy kolegi. Prowadzący opowiada o gotowaniu, a dzieci ilustrują to dłońmi na plecach: wycierają stół, kroją warzywa, doprawiają, mieszają i wyrabiają ciasto. Masaż prowadzi się tylko za zgodą osoby, której dotyczy.
- Wiek
- przedszkole
- Liczba dzieci
- grupa w kole
- Rekwizyty
- brak
Na łące
Dzieci bez butów leżą na plecach na kocu, a w tle gra spokojna muzyka. Prowadzący opowiada o łące i prosi o proste ruchy: powolne uniesienie rąk, sprawdzanie stopami, co jest dookoła, poczucie ciepła słońca na twarzy. To dobra chwila wyciszenia po emocjonującym dniu.
- Wiek
- przedszkole
- Liczba dzieci
- dowolna
- Rekwizyty
- koc, spokojna muzyka lub odgłosy natury
Jak zrobić z dzieckiem „Rączkę z emocjami”
-
Przygotuj obrazki
Wydrukuj albo wytnij z gazet małe obrazki twarzy wyrażających różne emocje. Na początek wystarczy pięć, po jednej na każdy palec.
-
Odrysujcie dłoń
Odrysuj rękę dziecka na kartce albo pozwól mu zrobić to samodzielnie, bo przy okazji ćwiczy sprawność dłoni.
-
Przyklejajcie emocje
Dziecko nakleja po jednej emocji na każdy palec. Przy każdej zatrzymajcie się na chwilę: jak się nazywa ta emocja i kiedy ją czujemy.
-
Dobierzcie kolory
Zapytaj, z jakim kolorem kojarzy się dziecku radość, smutek czy złość, i pokolorujcie palce według jego pomysłu. Nie ma tu złych odpowiedzi.
-
Opowiedzcie historie
Przy każdym palcu dziecko może opowiedzieć sytuację, w której tak się czuło. Ty też podziel się swoją, żeby pokazać, że dorośli czują to samo.
-
Powieście rączkę
Gotową pracę powieście w widocznym miejscu. W trudnym momencie dziecko może wskazać palcem, co teraz czuje, nawet jeśli brakuje mu słów.
Zabawy psychologiczne a wiek dziecka
| Wiek | Co się sprawdza | Na co uważać |
|---|---|---|
| 3-4 lata | Lizaki z buźkami, dziecko lustro, opieka nad stworkiem, spokojne leżenie na łące | Maluch często nie zna jeszcze nazw uczuć, więc nazywaj je za niego i na głos |
| 5-6 lat | Kubeczki i memory z emocjami, wspólna bajka, emocjonalny twister, zgadywanie cudzej perspektywy | Nie dziel emocji na dobre i złe, złość i smutek też są w porządku, liczy się sposób ich wyrażania |
| 7-9 lat | Kręgi rozmów w klasie, opowiadanie historii, ćwiczenia uważności i regulowania napięcia | Nie wymagaj zwierzeń przy całej grupie, dziecko samo decyduje, czym chce się podzielić |
Co zabawy psychologiczne dają dziecku
Według nowej podstawy programowej przedszkolak kończący edukację przedszkolną rozpoznaje i nazywa swoje emocje, odróżnia potrzeby od zachcianek, potrafi wyrazić sprzeciw, gdy czuje się niepewnie, prosi o pomoc i stosuje znane mu sposoby radzenia sobie ze stresem. Ma też mówić o emocjach innych ludzi i wspierać kolegów w smutku czy bezradności.
W klasach 1-3 podstawa zaleca włączanie do zajęć strategii służących rozpoznawaniu i nazywaniu emocji, trenowaniu uważności i regulowaniu napięcia, a także wspieranie uczniów w sytuacjach konfliktowych. Psycholożka, autorka zestawu zabaw dla przedszkola, zwraca uwagę na dodatkowe korzyści, jak koncentracja i pamięć wzrokowa przy memory czy przyjmowanie perspektywy drugiej osoby w zabawie „Na co patrzę?”.
Bezpieczeństwo i częste błędy
- Te zabawy wspierają rozwój emocjonalny, ale nie są terapią. Jeśli trudności dziecka utrzymują się, narastają albo niepokoją ciebie lub nauczycieli, skonsultuj je z psychologiem.
- Masaż pleców i inne zabawy z dotykiem proponuj, a nie narzucaj. Dziecko, które nie chce być dotykane, może masować maskotkę.
- Do zabaw z obrazkami wybieraj zdjęcia bez drastycznych scen. Chodzi o rozpoznawanie min, a nie o straszenie.
- Unikaj oceniania emocji dziecka słowami typu „nie złość się” czy „to nic takiego”. Lepiej nazwać uczucie i zapytać, czego dziecko teraz potrzebuje.
- Jeśli dziecko w zabawie opowie o czymś, co wskazuje na krzywdę, nie drąż tematu przy grupie. Porozmawiaj z nim osobno i poszukaj pomocy specjalisty.
Najczęstsze pytania
Gdzie szukać pomocy psychologicznej dla dziecka?
W ramach NFZ działają ośrodki środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży do 18 lat, w których pracują psycholodzy, psychoterapeuci i terapeuci środowiskowi. Nie potrzeba do nich skierowania, a w informacji z 2021 roku NFZ podawał numer Telefonicznej Informacji Pacjenta 800 190 590.
Czym jest kącik wyciszenia w przedszkolu?
Podstawa programowa opisuje go jako miejsce szczególnie pomocne dzieciom, które potrzebują wsparcia w regulacji emocji. Może w nim być słuchawka wyciszająca, miękka pufa, przytulanka obciążeniowa, lampka o ciepłym świetle i zabawki antystresowe, na przykład gniotki.
Jak rozmawiać z dzieckiem o emocjach na co dzień?
Wykorzystuj zwykłe sytuacje: gdy na spacerze mijacie uśmiechniętą osobę, zapytaj, co może czuć i dlaczego. Świetnie działa też pokazanie własnych zdjęć z dzieciństwa i opowieść o tym, co wtedy przeżywałeś.
Czym są bajki terapeutyczne?
To opowiadania, w których dziecko łatwo utożsamia się z bohaterem przeżywającym podobne trudności. W przedszkolu po ich przeczytaniu dzieci rysują wybraną scenę albo ją odgrywają. Więcej takich pomysłów opisujemy w zabawach terapeutycznych.
Czym różnią się zabawy psychologiczne od relaksacyjnych?
Psychologiczne uczą rozpoznawać i nazywać uczucia oraz rozumieć innych, a relaksacyjne pomagają przede wszystkim rozluźnić ciało i uspokoić oddech. Ćwiczenia na odprężenie znajdziesz w zabawach relaksacyjnych.
Inne rodzaje zabaw dla dzieci
Sprawdź też
Obóz według wieku dziecka