Zabawy słuchowe dla dzieci: w co się bawić?
Krótka odpowiedź
Zabawy słuchowe najwięcej dają dzieciom w wieku 3-9 lat, od przedszkola do końca klas I-III, gdy maluch uczy się rozróżniać dźwięki, a potem głoski w słowach. Do większości wystarczy budzik, dzwoneczek, kilka zabawek i cichy pokój. Jeśli dziecko w ogóle nie odwraca głowy w stronę dźwięków, poradnie zalecają najpierw sprawdzić jego słuch.
Słuchać to nie to samo, co słyszeć. Dziecko musi nauczyć się wyłapywać dźwięk z tła, rozpoznać go, określić, skąd dochodzi, zapamiętać, a w końcu rozłożyć słowo na sylaby i głoski.
Zabawy ułożyliśmy według kolejnych etapów opisanych przez specjalistki z dwóch powiatowych poradni psychologiczno-pedagogicznych: od rozpoznawania odgłosów domu, przez lokalizowanie dźwięku, po pamięć słuchową i pierwsze głoski w wyrazach.
Ćwiczenia buzi i języka, które uzupełniają pracę nad słuchem, opisujemy w dziale zabawy logopedyczne.
Spis treści
10 pomysłów na zabawy słuchowe dla dzieci
Co słychać w domu?
Siadacie w ciszy i nasłuchujecie odgłosów z klatki schodowej, podwórka, kuchni i łazienki. Dziecko nazywa, co słyszy: jedzie samochód, szumi czajnik, leci woda. Z czasem dźwięków do wychwycenia jest coraz więcej i są coraz cichsze.
- Wiek
- najmłodsze dzieci i starsze
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- brak
Szukamy dźwięku
Chowasz w pokoju przedmiot, który wydaje dźwięk, na przykład tykający budzik. Dziecko, kierując się tylko słuchem, szuka go po całym pomieszczeniu. Im cichszy dźwięk, tym większe wyzwanie.
- Wiek
- przedszkolaki
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- budzik lub telefon z dzwonkiem
Skąd dochodzi dźwięk?
Dziecko zamyka oczy, a ty włączasz ukryty grający przedmiot. Zadanie polega na wskazaniu ręką kierunku, z którego płynie dźwięk. W wersji trudniejszej dziecko dodatkowo ocenia, czy źródło jest daleko, czy blisko.
- Wiek
- przedszkolaki
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- grający przedmiot
Długi czy krótki?
Wydajesz dźwięk, a dziecko określa, czy był długi, czy krótki, i dopasowuje do niego długi lub krótki pasek papieru. Potem porównujecie w ten sam sposób dźwięki głośne i ciche, wysokie i niskie, szybkie i wolne, za każdym razem z umówionym gestem.
- Wiek
- przedszkolaki
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- pokrywka, drewniany tłuczek lub bębenek, paski papieru
Ile razy zadzwonił dzwonek?
Dzwonisz kilka razy, a dziecko słucha, liczy i zapamiętuje. Odpowiedź pokazuje na palcach, układa z patyczków albo wybiera kartonik z odpowiednią cyfrą. Zabawa łączy pamięć słuchową z pierwszymi krokami w liczeniu.
- Wiek
- przedszkolaki
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- dzwoneczek, patyczki lub kartoniki z cyframi
Daj mi po kolei
W woreczku leży kilka zabawek, które wcześniej razem nazwaliście. Prosisz: daj mi lalkę i misia, a potem wydłużasz polecenie o kolejne przedmioty. Dziecko musi wyjąć je dokładnie w tej kolejności, w jakiej je usłyszało.
- Wiek
- przedszkolaki
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- nieprzezroczysty woreczek, 3-5 małych zabawek
Zapamiętywanka-dokładanka
Pierwsza osoba mówi jedno słowo, na przykład kwiat. Następna powtarza je i dokłada swoje: kwiat, drzewo. Kolejna powtarza całość i dodaje jeszcze jedno słowo. Lista rośnie, aż ktoś się pomyli.
- Wiek
- przedszkolaki i uczniowie
- Liczba dzieci
- od 3
- Rekwizyty
- brak
Zgadnij, czyj to głos
Jedno dziecko siedzi tyłem do grupy albo za parawanem. Ktoś z pozostałych mówi krótkie zdanie, a zgadujący odgaduje, do kogo należy głos. Można utrudniać zabawę, zmieniając barwę głosu na grubą lub piskliwą.
- Wiek
- przedszkolaki i uczniowie
- Liczba dzieci
- od 4
- Rekwizyty
- opaska na oczy lub parawan
Pierwsza głoska
Dziecko ogląda obrazek i mówi, jaką głoską zaczyna się jego nazwa. Potem segreguje obrazki według tej głoski, a w wersji trudniejszej szuka tych, których nazwy kończą się tak samo. Starsi szukają głoski także w środku wyrazu.
- Wiek
- starszaki i klasy I-III
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- obrazki
Dokończ wyraz
Wypowiadasz początek słowa, na przykład ko... albo pił..., a dziecko dopowiada resztę: kotek, piłka. Gdy idzie łatwo, zamieńcie się rolami. Zabawa ćwiczy składanie wyrazu z części, która przydaje się przy nauce czytania.
- Wiek
- starszaki i klasy I-III
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- brak
Jak poprowadzić zabawę „Daj mi po kolei”
-
Przygotuj woreczek
Weź nieprzezroczysty woreczek albo reklamówkę i kilka drobnych zabawek lub przedmiotów codziennego użytku. Na początek wystarczą 3-5 sztuk.
-
Nazwij każdy przedmiot
Wkładając rzeczy do woreczka, nazwij każdą przynajmniej dwa razy. Dziecko musi znać słowa, zanim zacznie ich szukać.
-
Pierwsze polecenie
Poproś o jeden lub dwa przedmioty, na przykład: daj mi lalkę, misia. Pochwal za poprawnie wyjęte rzeczy.
-
Wydłużaj serię
Dokładaj kolejne elementy: daj lalkę, misia, klocek. Zwracaj uwagę, by przedmioty pojawiały się w tej kolejności, w jakiej padły w poleceniu.
-
Zamiana ról
Teraz dziecko wydaje polecenia tobie. Czasem celowo się pomyl, żeby sprawdziło, czy słucha uważnie.
-
Spokojne zakończenie
Na koniec wspólnie wyliczcie wszystkie przedmioty z woreczka z pamięci, bez zaglądania do środka.
Jakie zabawy słuchowe w jakim wieku
| Wiek | Co się sprawdza | Na co uważać |
|---|---|---|
| 2-3 lata | Reagowanie na dzwonek telefonu czy odkurzacz, nazywanie odgłosów domu, porównywanie, jak brzmi świat z zatkanymi i odsłoniętymi uszami | Brak reakcji na dźwięki to powód, by sprawdzić słuch dziecka |
| 3-4 lata | Szukanie budzika, wskazywanie kierunku dźwięku, dźwięk długi i krótki | Przy odgadywaniu dziecko nie powinno widzieć źródła dźwięku, ale może pokazać odpowiedź gestem |
| 5-6 lat | Ile razy zadzwonił dzwonek, polecenia z trzema przedmiotami, pierwsza głoska w nazwie obrazka | Zaczynaj od krótkich, znanych słów, zanim przejdziesz do dłuższych |
| 7-9 lat | Głoski w środku i na końcu wyrazu, dokładanka słów, układanie zdań z rozsypanki | Zabawy mają pozostać zabawą; lepiej krótko i często niż długo raz w tygodniu |
Co dają dziecku zabawy słuchowe
Specjalistka z poradni w Będzinie podkreśla, że prawidłowy słuch warunkuje nie tylko rozwój głosu i mowy oraz opanowanie form językowych, ale też wpływa na ogólny rozwój dziecka. Zabawy słuchowe ćwiczą kolejno reakcję na dźwięki, ich rozpoznawanie, różnicowanie, lokalizowanie oraz pamięć słuchową i słowną.
Poradnia w Bodzentynie wyjaśnia, że aby usłyszeć i wymówić wyraz, dziecko musi rozłożyć go na proste elementy, a potem złożyć w całość. Podstawa programowa wychowania przedszkolnego wymienia wśród umiejętności przedszkolaka odróżnianie pierwszej i ostatniej głoski w łatwych fonetycznie wyrazach. Zabawy wspierają te umiejętności, ale nie zastąpią badania słuchu ani pomocy logopedy, gdy pojawiają się trudności.
Na co uważać przy zabawach słuchowych
- Obserwuj, czy maluch odwraca głowę w stronę dzwonka, pukania czy odkurzacza. Jeśli nie, poradnia z Będzina radzi koniecznie sprawdzić słuch dziecka.
- Nie przesadzaj z głośnością. UOKiK przypomina, że maksymalny próg hałasu dla zabawek to 80 decybeli, więc do zabaw wybieraj ciche dzwoneczki i grzechotki.
- Zanim zaczniesz zgadywanki, pokaż i nazwij każdy dźwięk. Dziecko nie odgadnie przedmiotu, którego brzmienia wcześniej nie poznało.
- Wyłącz telewizor i radio. W hałasie trudno wychwycić ciche dźwięki, a zabawa zamienia się w zgadywanie na chybił trafił.
- Nie zamieniaj zabawy w sprawdzian. Gdy dziecko się myli, powtórz dźwięk jeszcze raz albo uprość zadanie.
Najczęstsze pytania
Jak ćwiczyć słuch fonemowy przed pójściem do szkoły?
Dzielcie znane słowa na sylaby, jak ma-ma czy O-la, śpiewajcie piosenki z wyraźnym akcentowaniem sylab i szukajcie par rymujących się wyrazów, takich jak loczek i koczek. Dobrze sprawdzają się też loteryjki i domina sylabowe.
Czym różnią się zabawy słuchowe od muzycznych?
Słuchowe skupiają się na rozpoznawaniu i zapamiętywaniu dźwięków oraz głosek mowy, a zabawy muzyczne na melodii, rytmie i ekspresji. Oba rodzaje świetnie się uzupełniają.
Jakie zabawy słuchowe sprawdzą się w samochodzie?
Zapamiętywanka-dokładanka, dokańczanie wyrazów i zgadywanie, jaki pojazd słychać za oknem. Nie wymagają żadnych rekwizytów, a każdy pasażer może dołączyć.
Czy można łączyć zabawy słuchowe z ruchem?
Tak. Poradnia w Bodzentynie poleca zabawę Rób i mów: dorosły mówi zdanie, na przykład Kasia idzie wolno, a dziecko powtarza je i jednocześnie wykonuje ruch w podanym tempie.
Co zrobić, gdy dziecko ciągle myli podobne głoski?
Zapisz, które głoski sprawiają kłopot i w jakich słowach, a potem porozmawiaj z logopedą lub specjalistą z poradni psychologiczno-pedagogicznej. Zabawy mogą wspierać terapię, ale diagnozę stawia specjalista.
Inne rodzaje zabaw dla dzieci
Sprawdź też
Obóz według wieku dziecka