Zabawy terapeutyczne dla dzieci: w co się bawić?
Krótka odpowiedź
Zabawy terapeutyczne kierowane są głównie do dzieci od 3 do 9 lat, czyli w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, i najczęściej opierają się na metodzie Weroniki Sherborne, ćwiczeniach sensorycznych i bajkoterapii. Wspierają rozwój i radzenie sobie z emocjami, ale nie zastępują diagnozy ani terapii prowadzonej przez psychologa, pedagoga czy terapeutę integracji sensorycznej.
Słowo „terapeutyczne” brzmi poważnie, a w praktyce chodzi o zwykłą zabawę z przemyślanym celem. Dziecko, które huśta się na kocu trzymanym przez kolegów, uczy się zaufania; to, które szuka skarbów w misce z fasolą, oswaja dotyk; a to, które słucha bajki o bohaterze bojącym się ciemności, dostaje słowa na własny lęk.
Źródłem propozycji jest program ruchowy ORE „Więcej ruchu dla maluchów”, zestaw ćwiczeń sensorycznych do domu przygotowany w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym oraz materiały poradni psychologiczno-pedagogicznej o bajkoterapii. Traktuj je jako uzupełnienie, a nie zamiennik pracy specjalisty.
Spis treści
10 pomysłów na zabawy terapeutyczne dla dzieci
Powitanie dłońmi
Zajęcia metodą Sherborne zaczynają się od powitania: ukłon, spojrzenie w oczy, a potem przybicie wzniesionych dłoni, każdy z każdym. Dziecko od pierwszej minuty nawiązuje kontakt z całą grupą, bez słów i bez oceniania.
- Wiek
- przedszkole
- Liczba dzieci
- grupa
- Rekwizyty
- brak
Plecy w plecy
Dzieci siedzą w parach plecami do siebie. Najpierw delikatnie ocierają się plecami i wyczuwają partnera, potem próbują pchać go plecami, poznając własną siłę. W kolejnej wersji, stojąc twarzami do siebie, odpychają się dłońmi.
- Wiek
- przedszkole
- Liczba dzieci
- pary
- Rekwizyty
- brak
Wycieczka na kocu
Jedno dziecko kładzie się na kocu, a dwoje ciągnie je w podróż po sali, potem następuje zmiana. W wersji grupowej wszyscy trzymają krawędź koca i delikatnie huśtają leżącego kolegę.
- Wiek
- przedszkole
- Liczba dzieci
- trójki i więcej
- Rekwizyty
- koc
Most z ciał
Kilkoro dzieci ustawia się obok siebie w klęku podpartym i tworzy most. Pozostali po kolei przeczołgują się pod nim, a potem role się odwracają, żeby każdy był i budowniczym, i podróżnikiem.
- Wiek
- przedszkole
- Liczba dzieci
- grupa
- Rekwizyty
- brak
Gwiazda
Dzieci leżą na plecach głowami do środka koła i tworzą gwiazdę. Przetaczają się na brzuch i podają sobie ręce, potem cofają się na brzuchach i znów podciągają do centrum, kilka razy z rzędu.
- Wiek
- przedszkole
- Liczba dzieci
- grupa
- Rekwizyty
- brak
Naleśnik
Dorosły zawija dziecko w koc albo karimatę jak naleśnik, zawsze z głową na zewnątrz. Potem dociska plecy, ręce i nogi woreczkami lub małymi materacykami wypełnionymi ryżem, piaskiem czy fasolą. To ćwiczenie stymulujące czucie głębokie.
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- koc lub karimata, woreczki z ryżem albo grochem
Skarby w fasoli
W misce z fasolą, ryżem albo kaszą chowasz kilka drobnych przedmiotów. Dziecko przesypuje ziarna rękami i szuka ukrytych skarbów, oswajając się z różnymi fakturami pod palcami.
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- miska fasoli, ryżu lub kaszy, kilka drobnych przedmiotów
Rysowanie w piance
Na tacy albo stole rozprowadzasz warstwę pianki do golenia, a dziecko rysuje w niej palcami szlaczki, słońca i własne pomysły. Po chwili wystarczy przeciągnąć dłonią, żeby mieć czystą kartkę.
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- pianka do golenia, taca lub stół
Zgadnij zapach
Przyprawy zamykasz w małych pojemniczkach, a dziecko rozpoznaje je po zapachu, nie widząc zawartości. W innej wersji łączy w pary płatki kosmetyczne skropione tym samym zapachem.
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- małe pojemniczki z przyprawami, np. cynamon, wanilia, goździki
Bajka o bohaterze z tym samym kłopotem
Czytasz dziecku bajkę, w której bohater przeżywa problem podobny do jego własnego, na przykład strach przed nową grupą. Po lekturze rozmawiacie o tym, co bohater czuł i co mu pomogło, bo takie bajki pokazują wzory postępowania w sytuacjach, które budzą lęk.
- Wiek
- przedszkole i klasy 1-3
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- bajka psychoedukacyjna
Zajęcia metodą Weroniki Sherborne krok po kroku
-
Powitanie
Zacznij w kole od ukłonu, kontaktu wzrokowego i przybicia dłoni z każdym uczestnikiem. Dzieci zdejmują kapcie, a sala powinna mieć miękkie podłoże.
-
Świadomość ciała i przestrzeni
Zaproponuj chód bociana po okręgu albo grzybobranie z przyklękaniem, a potem leżenie na plecach z zaciskaniem i rozluźnianiem pięści. Dzieci poznają, gdzie kończy się ich ciało i ile miejsca zajmują.
-
Ćwiczenia z partnerem
Przejdź do par: wyczuwanie się plecami, kołysanie w siadzie, a potem łagodna próba sił, w której dziecko sprawdza, jak mocno może pchać. W metodzie te trzy rodzaje relacji nazywa się z, przeciwko i razem.
-
Zadanie całej grupy
Wspólnie huśtajcie kolegę na kocu albo zbudujcie most z ciał, pod którym przechodzą pozostali. Każde dziecko powinno odnieść sukces, dlatego zadania dobieraj tak, by dało się je wykonać.
-
Odpoczynek w ciszy
Wszyscy kładą się w kole i przez chwilę z zamkniętymi oczami słuchają ciszy. Po intensywnych ćwiczeniach to moment na wyrównanie oddechu.
-
Pożegnanie szeptem
Dzieci powoli się budzą, wstają, spokojnie zakładają kapcie i żegnają się szeptem. Zamiast oceniać, zapytaj, co było przyjemne, a co trudne.
Zabawy terapeutyczne a wiek dziecka
| Wiek | Co się sprawdza | Na co uważać |
|---|---|---|
| 3-4 lata | Powitanie dłońmi, gwiazda, wycieczka na kocu ciągniętym przez dorosłych, rysowanie w piance | Ziarna i drobne skarby tylko pod stałym okiem dorosłego, bo maluch chętnie wkłada je do buzi lub nosa |
| 5-6 lat | Plecy w plecy, most z ciał, huśtanie na kocu przez grupę, naleśnik, zgadywanie zapachów | Próby sił prowadź krótko i przerywaj, gdy zabawa zmienia się w przepychankę |
| 7-9 lat | Bajki psychoedukacyjne z rozmową, wymyślanie własnych opowieści, ćwiczenia w parach z metody Sherborne | Nie wymuszaj zwierzeń po bajce; dziecko może opowiadać o bohaterze, zamiast o sobie |
Co zabawy terapeutyczne dają dziecku
Program „Więcej ruchu dla maluchów” Ośrodka Rozwoju Edukacji opisuje metodę Weroniki Sherborne jako szczególnie przydatną w pracy z dziećmi nadpobudliwymi, agresywnymi i lękliwymi oraz przy głębszych zaburzeniach rozwoju. Jej ideą jest ruch rozwijający świadomość własnego ciała i przestrzeni, a także potrzebę dzielenia jej z innymi, która prowadzi do bliskiego kontaktu. Warunkiem jest radosna atmosfera i możliwość odniesienia sukcesu w każdym ćwiczeniu.
Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna nr 1 w Bydgoszczy wskazuje, że bajkoterapia pomaga dzieciom w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym przezwyciężać lęki, rozumieć własne uczucia, ich przejawy i przyczyny, a pozytywny bohater daje wiarę we własne możliwości. Wszystkie te zabawy wspierają rozwój, ale nie zastępują terapeuty: przy utrzymujących się trudnościach potrzebna jest diagnoza i plan ustalony ze specjalistą.
Bezpieczeństwo i częste błędy
- Ćwiczenia sensoryczne w domu stosuj przede wszystkim te, które zalecił terapeuta prowadzący dziecko, i obserwuj reakcje: rozdrażnienie czy płacz to sygnał, by przerwać.
- Przy naleśniku głowa dziecka zawsze zostaje na zewnątrz koca, a zawijanie przerywasz na pierwszy znak niepokoju. Nigdy nie zostawiaj zawiniętego dziecka samego.
- Huśtanie na kocu prowadź nisko nad miękkim podłożem, z dorosłym przy głowie leżącego, i tylko wtedy, gdy wszyscy trzymający mocno chwycili krawędź.
- Fasola, ryż i groch to drobne elementy, które małe dziecko może połknąć albo włożyć do nosa czy ucha. Przy takich zabawach dorosły siedzi obok przez cały czas.
- Bajkę dobieraj do problemu dziecka, a nie do własnych oczekiwań. Morał podany wprost działa słabiej niż historia, w której dziecko samo rozpozna siebie.
Najczęstsze pytania
Czy zabawy terapeutyczne mogą zastąpić terapię?
Nie. To domowe i przedszkolne wsparcie, które dobrze uzupełnia pracę specjalisty. Jeśli niepokoi cię zachowanie, rozwój ruchowy albo emocje dziecka, zacznij od rozmowy z wychowawcą i poradnią psychologiczno-pedagogiczną.
Jak ułożyć własną bajkę terapeutyczną?
Według schematu Marii Molickiej potrzebujesz czterech elementów: głównego tematu, czyli sytuacji budzącej lęk, bohatera, z którym dziecko się utożsami, innych postaci pomagających nazwać uczucia oraz tła, czyli miejsca dobrze dziecku znanego.
Czym bajka psychoedukacyjna różni się od relaksacyjnej?
Relaksacyjna ma wyciszyć i odprężyć, dlatego dzieje się w spokojnym, bezpiecznym miejscu. Psychoedukacyjna pokazuje, jak poradzić sobie z konkretnym problemem; pomysły na wyciszenie znajdziesz w dziale zabawy relaksacyjne.
Co zrobić, gdy dziecko nie znosi dotyku ziaren czy pianki?
Nie zmuszaj go. Pozwól najpierw dotykać łyżką albo patyczkiem, potem jednym palcem, i powiedz o tej reakcji terapeucie, bo silna niechęć do faktur bywa ważną wskazówką diagnostyczną.
Czym zabawy terapeutyczne różnią się od psychologicznych?
Terapeutyczne częściej pracują przez ciało, ruch i zmysły, a psychologiczne przez rozmowę o emocjach i relacjach. Zabawy skupione na nazywaniu uczuć znajdziesz w dziale zabawy psychologiczne.
Inne rodzaje zabaw dla dzieci
Sprawdź też
Obóz według wieku dziecka