Zabawy językowe dla dzieci: w co się bawić?
Krótka odpowiedź
Zabawy językowe najlepiej sprawdzają się u dzieci w wieku 4-7 lat: czterolatek dzieli na sylaby swoje imię, a sześciolatek składa słowo z usłyszanych głosek. Wystarczy kilka minut dziennie i żadnych drogich pomocy, bo materiałem jest mowa, obrazki i przedmioty z domu.
Dla dorosłego słowo to po prostu nazwa rzeczy. Dla przedszkolaka może być zagadką do rozwiązania, klockiem do rozebrania na części albo zaklęciem, które po zamianie sylab zmienia się w coś zupełnie innego. Właśnie na tej ciekawości opierają się zabawy językowe: dziecko bawi się dźwiękami, a przy okazji uczy się słyszeć, z czego zbudowany jest wyraz.
Niżej znajdziesz dziesięć zabaw z przedszkolnych scenariuszy i materiałów poradni psychologiczno-pedagogicznej, plan zabawy w czarodziejski worek, tabelę wieku, wskazówki, czego unikać, oraz kilka słów o zabawach w języku obcym.
Spis treści
10 pomysłów na zabawy językowe dla dzieci
Czarodziejski worek
Dziecko wkłada rękę do worka i bez zaglądania próbuje rozpoznać przedmiot po dotyku. Gdy zgadnie, wyjmuje go i dzieli jego nazwę na sylaby, wyklaskując każdą z nich.
- Wiek
- od 4 lat
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- worek z kilkoma przedmiotami
Układanka sylabowa
Każde dziecko dostaje kopertę z pociętym obrazkiem i składa go w całość. Potem nazywa to, co przedstawia obrazek, i kładzie na nim tyle kapsli, ile sylab ma nazwa.
- Wiek
- od 4 lat
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- obrazki pocięte na 3-5 części, kapsle, koperty
Muzyczna sylabowanka
Dzieci biegają swobodnie przy muzyce. Gdy muzyka milknie, nauczyciel wypowiada sylabami jakiś wyraz, a dzieci szukają w sali obrazka, który go przedstawia.
- Wiek
- od 4 lat
- Liczba dzieci
- grupa
- Rekwizyty
- obrazki rozwieszone w sali, muzyka
Sylabowanki z kartą
Pierwsze dziecko bierze kartę z obrazkiem i wypowiada pierwszą sylabę jego nazwy, a potem podaje kartę sąsiadowi, który dokłada następną. Kto powie ostatnią sylabę, pokazuje obrazek całej grupie.
- Wiek
- od 4 lat
- Liczba dzieci
- grupa w kręgu
- Rekwizyty
- karty z obrazkami
Pomieszane sylaby
Dorosły wypowiada słowo z przestawionymi sylabami, na przykład „mek-do”, „dy-lo” albo „ko-mle”. Dziecko ma naprawić zepsuty wyraz i powiedzieć go poprawnie: domek, lody, mleko.
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- brak
Co to za słowo?
Dorosły wypowiada wyraz rozłożony na pojedyncze głoski, na przykład p-o-l-e, a dziecko skleja je w całość i mówi: pole. Potem można zamienić się rolami: dziecko samo dzieli słowo na głoski, na przykład koło na k-o-ł-o, a dorosły zgaduje.
- Liczba dzieci
- od 1 z dorosłym
- Rekwizyty
- brak
Sztafeta na głoski
Każdy kolejny wyraz musi zaczynać się głoską, na którą kończy się poprzedni: rak, kot, tor, rolka. Gracze podają słowa po kolei, a sztafeta biegnie tak długo, jak długo starcza pomysłów.
- Wiek
- 5-6 lat
- Liczba dzieci
- od 2
- Rekwizyty
- brak
Zagadki na głoskę
Dorosły podaje pierwszą głoskę i jedną wskazówkę, na przykład: zaczyna się na k i miauczy. Dziecko zgaduje, a po kilku rundach samo układa zagadki dla rodzica albo kolegów.
- Wiek
- 5-6 lat
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- brak
Dokończ rym
Czytasz rymowany wierszyk, na przykład „O panu Tralalińskim” Tuwima, i milkniesz tuż przed słowem, które zamyka wers, a dziecko dopowiada rym. W prostszej wersji podajesz jedno słowo, na przykład mama, a dziecko szuka wyrazów, które się z nim rymują: dama, tama.
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- rymowany wierszyk
Bajka na jedną głoskę
Razem wymyślacie krótką bajeczkę, w której jak najwięcej słów zaczyna się tą samą głoską, na przykład o złośliwej zebrze z zaczarowanego zamku. Im zabawniej brzmi, tym lepiej zapada w pamięć.
- Wiek
- 5-6 lat
- Liczba dzieci
- od 1
- Rekwizyty
- brak
Czarodziejski worek: jak poprowadzić zabawę
-
Przygotuj worek
Do nieprzezroczystego worka włóż kilka przedmiotów z domu lub sali, najlepiej o nazwach dwusylabowych, jak lalka, kubek czy piłka. Poradnia psychologiczno-pedagogiczna zaleca, by dzielenie na sylaby zaczynać właśnie od takich wyrazów.
-
Ustal zasady
Do worka wkłada się jedną rękę i nie wolno zaglądać. Najpierw trzeba zgadnąć przedmiot samym dotykiem, a dopiero potem go wyjąć i pokazać.
-
Zagraj pierwszy
Włóż rękę do worka i głośno opisuj, co czujesz: coś gładkiego, okrągłego, z uchem. Gdy zgadniesz, że to kubek, wyjmij go i wyklaszcz nazwę: ku-bek.
-
Runda próbna
Teraz losuje dziecko. Jeśli nie wie, co trzyma, niech najpierw powie, jaki przedmiot jest w dotyku, a ty podsuń pytanie pomocnicze.
-
Worek w kręgu
W grupie worek wędruje z rąk do rąk. Po każdym odgadnięciu wszyscy razem dzielą nazwę na sylaby, raz klaszcząc, raz tupiąc, a raz podskakując przy każdej z nich.
-
Uporządkujcie skarby
Na koniec ułóżcie wyjęte przedmioty w grupy według liczby sylab: osobno te z dwiema, osobno z trzema. Takie segregowanie poradnia również wymienia wśród ćwiczeń słuchu fonematycznego.
Zabawy językowe a wiek dziecka
| Wiek | Co się sprawdza | Na co uważać |
|---|---|---|
| 4 lata | Imię wyklaskane sylabami, czarodziejski worek, układanka sylabowa, muzyczna sylabowanka | Na początek same wyrazy dwusylabowe; trzy i więcej sylab dopiero wtedy, gdy te idą gładko |
| 5-6 lat | Pomieszane sylaby, składanie słów z usłyszanych głosek, dokańczanie rymów, sztafeta na głoski, zagadki na głoskę | Głoskę wymawiaj jako krótki dźwięk, a nie nazwę litery, bo inaczej dziecko usłyszy w słowie coś, czego tam nie ma |
| 7 lat | Bajki na jedną głoskę i kostka z literami łączona z głoskowaniem | Nie zamieniaj zabawy w dyktando; liczy się słuchanie, a nie poprawność zapisu |
Co zabawy językowe dają dziecku
Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Rawiczu przypomina, że słuch fonematyczny leży u podstaw rozumienia wypowiedzi ustnych, bo pozwala prawidłowo odbierać i różnicować dźwięki mowy, a przy tym jest mechanizmem niezbędnym do nauki czytania i pisania. Ćwiczy się go właśnie przez dzielenie zdań na wyrazy, wyrazów na sylaby i głoski oraz składanie słów z usłyszanych dźwięków.
Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego oczekuje, że dziecko pod koniec przedszkola eksperymentuje z językiem, tworzy rymowanki i nowe słowa, dokonuje analizy i syntezy głoskowej wybranych wyrazów oraz dzieli się pomysłami typu „co by było, gdyby”. Poradnik ORE do tej podstawy zaleca przy tym skupienie na treści i intencji dziecka, bez ciągłego, mechanicznego poprawiania błędów.
Częste błędy i na co uważać
- Do czarodziejskiego worka nie wkładaj ostrych ani bardzo drobnych przedmiotów, bo dziecko szuka po omacku i nie widzi, czego dotyka.
- Nie przerywaj zabawy poprawianiem każdej przejęzyczonej końcówki. Jeśli dziecko powie coś niepoprawnie, powtórz to samo zdanie dobrze i graj dalej.
- Nie przeciągaj ćwiczeń słuchowych: gdy dziecko zaczyna zgadywać na ślepo albo się kręci, to znak, że pora na zmianę zabawy.
- Jeśli mimo regularnych zabaw dziecko wyraźnie myli podobne głoski albo ma kłopot z podziałem prostych słów, porozmawiaj z nauczycielem lub poradnią psychologiczno-pedagogiczną. Zabawy wspierają rozwój mowy, ale nie zastępują diagnozy specjalisty.
Zabawy językowe w języku obcym
Podstawa programowa zakłada, że przedszkolak oswaja się z językiem obcym przez zabawę zintegrowaną z całym dniem: proste zwroty, piosenki i rymowanki towarzyszą codziennym czynnościom. Na koniec przedszkola dziecko ma nazywać wybrane przedmioty z otoczenia, reagować na proste polecenia, radzić sobie w prostej sytuacji komunikacyjnej oraz powtarzać wierszyki i śpiewać piosenki w tym języku.
W praktyce większość zabaw z tej strony da się przenieść na angielski: czarodziejski worek z nazwami przedmiotów, zagadki na pierwszy dźwięk czy sztafetę na głoski. Starsze dzieci, które chcą pójść dalej, mogą rozwijać język na obozach językowych, gdzie codzienna zabawa toczy się w obcym języku.
Najczęstsze pytania
Czym różnią się zabawy językowe od logopedycznych?
Językowe ćwiczą słuchanie i budowę wyrazów: sylaby, głoski, rymy, zdania. Logopedyczne skupiają się na sprawności narządów mowy i poprawnej wymowie; propozycje znajdziesz w dziale zabawy logopedyczne.
Od czego zacząć zabawy językowe z 4-latkiem?
Od jego własnego imienia. W scenariuszu dla czterolatków dzieci przedstawiają się, dzieląc imię na sylaby, co jest łatwe, bo to słowo, które znają najlepiej.
Czy dziecko musi znać litery, żeby bawić się głoskami?
Nie. Zabawy głoskowe odbywają się na słuch, a litery pojawiają się dopiero w wariantach dla dzieci gotowych do czytania, na przykład w rzucaniu kostką z literami i szukaniu słowa na wylosowaną literę.
Jak jeszcze ćwiczyć uważne słuchanie?
Poradnia z Rawicza proponuje odtwarzanie rytmu: dorosły wystukuje patyczkiem o bębenek albo cymbałki prosty układ uderzeń, a dziecko go powtarza. Trudniejsze jest liczenie zdań: dziecko słucha krótkiej wypowiedzi o obrazku, na przykład To kotek. On pije mleko, i rysuje tyle kresek, ile zdań usłyszało.
Które zabawy językowe sprawdzą się w podróży?
Wszystkie bez rekwizytów: pomieszane sylaby, składanie słów z głosek, zagadki na głoskę i dokańczanie rymów. W samochodzie można też szukać za oknem rzeczy zaczynających się na umówioną głoskę.
Inne rodzaje zabaw dla dzieci
Sprawdź też
Obóz według wieku dziecka